Διάλογοι και συνενοχές
Ολοκλήρωση ενότητας: 1995
Πως βρίσκεις τον εαυτό σου; πως διαμορφώνεις την προσωπικότητά σου και κατακτάς, σταδιακά, τον δικό σου χώρο καταθέτοντας μια προσωπική πρόταση, ξεκάθαρη και διακριτή ανάμεσα σε πολλές άλλες;
Η γρήγορη απάντηση, εν αντιθέσει με τη μόδα των καιρών, είναι: αργά, βήμα-βήμα, με προσεκτική ανάλυση του τι έχει προηγηθεί, με συνεχείς πειραματισμούς αλλά και χωρίς τον φόβο του λάθους. Ούτως ή άλλως, αυτό κάνουμε όλη μας τη ζωή: ξεκινάμε ως παιδιά φορώντας ρούχα που επέλεξε κάποιος άλλος για εμάς και κατοικώντας σε δωμάτια που διακοσμήθηκαν πριν τα κατοικήσουμε. Περνάμε στην εφηβεία για να απορρίψουμε, με ένταση πολλές φορές, ότι μας δόθηκε και εμφατικά να επιλέξουμε ακριβώς το αντίθετο ως αντίδραση σε ότι ξέρουμε ως σωστό. Πρέπει να έρθει το πλήρωμα του χρόνου, για να πετάξεις τα περιττά και να κρατήσεις τα σημαντικά μετατρέποντάς τα, πια, σε δικά σου. Το στιλ σου, πλέον, είσαι εσύ, και το τι θα κάνεις με αυτό είναι αποκλειστικά δική σου ευθύνη.
Η δική μου στιγμή ήρθε στη Γαλλία. Ως τότε, κατά τη διάρκεια των σπουδών, υπήρξα
καλός φοιτητής και ταυτόχρονα κακός φωτογράφος. Το Eυρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών Erasmus με απελευθέρωσε: μακριά από πρόγραμμα και απαιτήσεις, για πρώτη φορά άρχισα να διασκεδάζω τη φωτογραφία. Φτάνοντας στη φοιτητική εστία Résidence Les Hêtres, έστρεψα το φακό μου στους συγκατοίκους μου. Τις πρώτες μέρες εκεί, κοιτάζοντας τα δωμάτια πίσω από μισάνοιχτες πόρτες παρατήρησα ότι κάθε ίδιο και απαράλλακτο δωμάτιο των 9 τ.μ. είχε τροποποιηθεί από τον ένοικό του ανάλογα με την προσωπικότητά του. Χαλιά στο πάτωμα για τους φίλους από την ανατολή, φωτογραφίες στο τοίχο από την πατρίδα για τους Αφρικανούς, πολλά βιβλία για όσους σπουδάζαν ανθρωπιστικές επιστήμες και συσκευές μουσικής και εικόνας για τους πιο μοναχικούς που περνούσαν πολλές ώρες κλεισμένοι μέσα στα λίγα αυτά τετραγωνικά.
Έγραψα το ίδιο μήνυμα σε πολλά αντίγραφα και τα άφησα κάτω από όλες τις πόρτες. Οι φωτογραφίες της ενότητας Dialogues et Complicités είναι των φίλων που άνοιξαν τη δική τους και με δεχτήκαν φιλόξενα στο μικρό τους σπίτι.
Ορθογραφίες
Ολοκλήρωση ενότητας: 2007-2016
H φωτογραφική ενότητα Ορθογραφίες καταγράφει τη δημιουργία του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος του αρχιτέκτονα Renzo Piano, ένα συγκρότημα αφιερωμένο στις τέχνες, την εκπαίδευση, και την ψυχαγωγία που ανοίγει τις πύλες του το 2017 στην Αθήνα για να στεγάσει την Εθνική Λυρική Σκηνή και την Εθνική Βιβλιοθήκη της χώρας. Για μία δεκαετία, σχεδόν, έχουν καταγράφεί σχολαστικά όλες οι εφήμερες μορφές του Κέντρου και έχει αποτυπωθεί η απροσδόκητη ομορφιά της κατασκευής του εργοταξίου. Ο τίτλος του βιβλίου Ορθογραφίες, που κυκλοφορεί παγκοσμίως από τις εκδόσεις Yale University Press και στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Μέλισσα, προκύπτει από τα αρχιτεκτονικά σχέδια κατόψεων του Renzo Piano. Όπως αυτά μεταφέρουν με πιστότητα το “αποτύπωμα” του κτιρίου με τη μορφή ξεκάθαρων οδηγιών προς τον κατασκευαστή, αντίστοιχα οι φωτογραφίες κατόψεων του εργοταξίου καταγράφουν με ακρίβεια τις ποιότητες του, την ανθρώπινη παρουσία υπό κλίμακα και το χρόνο με συνέπεια.
Το βιβλίο Ορθογραφίες προσφέρει μια μοναδική ερμηνεία των εργασιών που έλαβαν χώρα όλα αυτά τα χρόνια και μας παρουσιάζει την γιγάντια προσπάθεια που έγινε για να μετατραπεί το όραμα σε πραγματικότητα. Το μεγάλο μέγεθός του προσκαλεί τους αναγνώστες να εξερευνήσουν αναλυτικά τις περιεκτικές φωτογραφίες ενώ τα κείμενα που ολοκληρώνουν την έκδοση είναι γραμμένα από αρχιτέκτονα του έργου Renzo Piano και τους πρών πρύτανη της σχολής Καλών Τεχνών του Yale Robert Storr και την αρχιτέκτονα Katharine Storr που αναλύουν τη σημασία του Κέντρου και το ρόλο του στον μετασχηματισμό της φυσικής και πολιτιστικής τοπογραφίας της Αθήνας.
Βιομηχανική Ελευσίνα
Ολοκλήρωση ενότητας: 2016
Η προσέγγιση του βιομηχανικού τοπίου της Ελευσίνας βασίστηκε στη φωτογραφική καταγραφή του κάτω από τις ίδιες φωτιστικές συνθήκες. Τα εργοστάσια φωτογραφήθηκαν λίγο μετά τη δύση του ηλίου αποφεύγοντας την παρουσία σκιάς. Η συνθήκη αυτή προσέδωσε στα βιομηχανικά κτίρια χαρακτηριστικά άχρονων γλυπτικών συγκροτημάτων καθώς η απάλειψη της χρονικής μεταβλητής κατά τη φωτογράφισή τους μετέτρεψε την αρχιτεκτονική τους ποιότητα σε πρωταγωνιστή της φωτογραφικής σύνθεσης ανεξάρτητα από τη λειτουργία τους: ο θεατής δεν γνωρίζει ποιο εργοστάσιο σχόλασε πριν από λίγο και η βάρδια έφυγε για σήμερα ή έκλεισε χρόνια πριν παραμένοντας ένα άδειο κέλυφος.
Η πρόσκληση της δημιουργίας εικαστικών φωτογραφιών για την έκθεση Βιομηχανική Ελευσίνα: άνθρωποι και Εργοστάσια αποτέλεσε μια ιδιαίτερα απαιτητική πρόσκληση. Οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις που θα φωτογραφίζονταν βρίσκονται σε διαφορετικές λειτουργικές στιγμές του κύκλου ζωής τους καθώς ανάμεσά τους μπορούσε κανείς να βρει βιομηχανίες σε πλήρη λειτουργία, κάποιες σε αγωνιώδη αναμονή για το μέλλον τους και άλλες που αποτελούν παρελθόν έχοντας αφήσει πίσω τους ως μοναδικό ίχνος της παρουσίας τους το εγκαταλελειμμένο κέλυφός τους.
Ως εκ τούτου, η φωτογραφική ερμηνεία προσπάθησε να προσεγγίσει τα εμβληματικά κτίρια των μεγάλων ιστορικών εταιρειών της βαριάς βιομηχανίας ως μνημεία της πόλης της Ελευσίνας που υπενθυμίζουν το σημαντικό εργατικό και επιχειρηματικό παρελθόν της σηματοδοτώντας ταυτόχρονα τις μεγάλες μελλοντικές δυνατότητες του τόπου. Οι φωτογραφίες των εργοστασίων της Ελευσίνας, τόποι που αποτέλεσαν το σπίτι εργαζομένων για όλη τους τη ζωή και ανέδειξαν την πόλη σε βασικό βιομηχανικό κέντρο της χώρας, αποφεύγουν την καταγγελία ή τη νοσταλγική ωραιοποίηση των χώρων αυτών. Αντιθέτως, καταθέτουν μια ψύχραιμη αποτίμηση ενός βιομηχανικού τοπίου που παρά τις δύσκολες εργασιακές συνθήκες παρήγαγε προϊόντα και αγαθά που διαμορφώσαν τη ζωή που ζήσαμε όλοι μας, προσφέροντας εργασία και προσμονή στο μέλλον που ερχόταν. Οι παρούσες φωτογραφίες κατατίθενται με την ελπίδα ότι μεταφέρουν τη δυναμική του τόπου που εφευρίσκει λύσεις και στέκεται στο ύψος των προσδοκιών όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με αντίξοες συνθήκες. Αποτελούν την πλέον επίκαιρη φωτογραφική καταγραφή της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ελευσίνας λίγες μόνο μέρες πριν η πόλη χρισθεί Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2021 υπό τον τίτλο Eleusis2021-Transition to Euphoria.
Roadtrip USA 16994.61
Ολοκλήρωση ενότητας: 2008
Από τη μία ακτή της Αμερικής ως την άλλη, όπως τόσοι φωτογράφοι πριν από μένα.
Το ονειρευόμουν καιρό. Θα το τολμούσα ή θα έμενα στα λόγια;
Και τα λόγια τα μεγάλα, δεν τα τολμάς, θρύβουν, χάνονται, ποτέ δεν θα ονομαστούν πράξεις.
Hamlet, William Shakespeare, 1601.
Κάποια λόγια, μεγάλα, με φοβίζουν τώρα λιγότερο.
16.994 χιλιόμετρα, 61 ημέρες, διασχίζοντας Πολιτείες, πόλεις, ερήμους και θάλασσες.
Οδηγώντας μόνος μέσα στο τοπίο, ο χρόνος διαστέλλεται, γίνεσαι είτε η φωνή και ο αντίλογος μαζί, είτε η σιωπή. Είσαι εκεί γιατί εσύ σε πήγες, φτάνεις εκεί που πας όσο αργά ή γρήγορα εσύ αντέχεις να οδηγείς. Απέχεις από το σπίτι σου όσο εσύ σε απομακρύνεις.
Ταξίδεψα πιο πολύ και πιο μακριά απ’ όσο είχα ελπίσει ποτέ. Τα μάτια μου βλέπουν πλέον, λίγο πιο έντονα, λίγο πιο μακριά.
Με το ταξίδι αυτό, είχα τη μοναδική ευκαιρία να με συναντήσω ξανά μετά από πολύ καιρό.
Πλατεία πόλης
Ολοκλήρωση ενότητας: 2006
Πόλη, σύμφωνα με τον Παυσανία, είναι ο τόπος εκείνος που συγκροτείται γύρω από το θέατρο, το γυμνάσιο και κυρίως τον δημόσιο χώρο. Πόλη είναι ο οργανωμένος χώρος όπου οι άνθρωποι εκπαιδεύονται, ψυχαγωγούνται και γνωρίζονται μεταξύ τους. Τόπος συνάντησης, επικοινωνίας, σύγκρουσης, τόπος ελπίδας, τόπος εν τέλει κοινός για όλους και προσωπικός για τον καθένα από εμάς.
Τι είναι, όμως, πόλη για μας τους ίδιους; Ας εξετάσουμε για μια ακόμα φορά, τι είναι αυτό που μας κάνει να παραμένουμε εδώ, ή αυτό που μας κάνει να θέλουμε να το βάλουμε στα πόδια, τι είναι αυτό που όλοι εμείς μόνοι μας δημιουργήσαμε και τώρα δεν θέλουμε να αποδεχτούμε.
Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα οι κάτοικοί της χώρας συγκεντρώθηκαν στα αστικά κέντρα που πύκνωσαν ξαφνικά. Αναγκάστηκαν να κινούνται σε μεγαλύτερες αποστάσεις, για περισσότερο χρόνο, ταξιδεύοντας όλο και μακρύτερα για εργασία, εκπαίδευση, αναψυχή συσσωρεύοντας κόπωση και διαμαρτυρία για το αστικό περιβάλλον. Καιρό τώρα, το πρώτο πράγμα που ακούει κανείς σε οποιαδήποτε συζήτηση για την Ελληνική πόλη είναι η αποδοκιμασία, ενώ η προτεινόμενη λύση είναι πάντα η φυγή, η επιλογή ενός άλλου τόπου όπου θα μπορεί κανείς απομακρυνόμενος από τους άλλους να βρει τον εαυτό του.
“Αν το μόνο είδος τοπίου που θεωρούμε ότι έχει αξία είναι αυτό όπου δεν υπάρχει η ανθρώπινη παρουσία”, σημειώνει ο John Brinckerhoff Jackson, “τότε τοποθετούμε τον εαυτό μας μακριά από την φύση, εξορίζοντάς τον, παραδόξως, από το δικό μας κόσμο.”
Ο γράφων συμμερίζεται την παραπάνω θεώρηση. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν φαίνεται να καταλήγει σε πειστική απάντηση μακριά και έξω από το περιβάλλον που τον διαμόρφωσε, την πόλη, γιατί είναι αυτή που τον δημιούργησε, η πόλη είμαστε εμείς. Περπατάμε μόνοι στο δημόσιο χώρο, κι όμως ταυτόχρονα βρισκόμαστε όλοι μαζί. Συχνάζουμε σε μέρη που γνωρίζουμε για να συναντήσουμε τους ανθρώπους με τους οποίους συνδεόμαστε αποζητώντας όλοι το ίδιο: έναν τόπο συνάντησης, συγκέντρωσης, επικοινωνίας. Όποια και αν είναι η άποψη του καθενός, η πόλη και οι δημόσιοι χώροι της, άδειοι ή γεμάτοι παραμένουν ο κοινός μας τόπος, στην κυριολεξία αλλά και στη μεταφορά της φράσης.
